Niemand wordt van de ene op de andere dag psychisch ziek door werk. Het is een route met haltes. Eerst wordt het werk zwaar, of gebeurt er thuis iets dat alle energie opslokt. Dan komen de klachten, daarna de ziekmelding. Soms volgt een lange periode thuis, en een enkeling stapt uit bij het eindstation: arbeidsongeschiktheid. Onderweg zijn er afslagen. Hoe eerder je er een neemt, hoe korter de reis. In deze blog lees je waar die afslagen liggen. Elke afslag is een kans voor verzuimpreventie.
Vanaf de ziekmelding gaat het hard
Psychisch verzuim is een ander soort verzuim. Dat blijkt uit cijfers van het CBS. Wie zich in 2025 ziekmeldde met griep of verkoudheid, was gemiddeld 2,9 werkdagen weg. Bij psychische klachten, overspannenheid of burn-out was dat 66,6 werkdagen. Dat is ruim drie maanden werk. Over alle klachten samen lag het gemiddelde op 14,9 werkdagen. Psychisch verzuim duurt dus ruim vier keer zo lang.
Een kleine groep komt nog veel verder. Van de mensen met psychische klachten bleef 7,3 procent 210 werkdagen of langer thuis. Dat is ongeveer een op de veertien. Voor hen is de ziekmelding geen tussenstop, maar het begin van een lange rit.
Het eindstation raakt steeds voller
Aan het einde van de route ligt de WIA, de uitkering na twee jaar ziekte. Volgens het UWV lag de instroom in de WIA door psychische aandoeningen in 2025 29 procent hoger dan in 2022. Het UWV ziet de psychische uitval vooral in sectoren met een hoge werkdruk. Daar groeit de instroom ook het hardst: sinds 2022 met 43 procent in het onderwijs en met 52 procent in het openbaar bestuur.
Voor je organisatie betekent dat meer dan een gemiste collega. Denk aan twee jaar loon doorbetalen, vervanging regelen en kennis die wegvalt. En wie eenmaal op het eindstation staat, keert zelden snel terug. De winst zit dus niet aan het einde van de route, maar aan het begin.
Neem de afslag op tijd
Begin bij de eerste halte, nog voor de klachten. Vraag in je jaarplanning welke teams het komende jaar extra zwaar krijgen, door een reorganisatie, een piek of een vertrekkende collega. Daar zet je de eerste wissel om.
Maak ook ruimte voor wat er thuis speelt. Je hoeft niet alles te weten. Maar een medewerker moet weten dat mantelzorg of een scheiding bespreekbaar is, en welke regelingen er zijn om het werk tijdelijk aan te passen.
Zorg daarna dat een medewerker met klachten snel bij iemand terechtkan. Uit onderzoek van Lukas Beerlage bij NSPOH (2026), beschreven door Rendement, blijkt dat medewerkers met psychisch verzuim die binnen zes weken de bedrijfsarts zagen, gemiddeld zeven weken eerder terug waren.
Houd vervolgens contact met het werk, ook tijdens het verzuim. Werk hoeft niet te wachten tot iemand volledig hersteld is. Bespreek met de bedrijfsarts welke kleine taak al kan, en bouw daar samen op voort.
Kijk ten slotte terug als iemand weer aan het werk is. Vraag waar op de route het eerder had kunnen stoppen. Dat antwoord is je beste preventieplan voor de volgende keer.
Wat VitsAll doet
Wij beginnen niet bij een interventie, maar bij een analyse. Samen met jou brengen we het huidige verzuim in kaart en stellen we een meetbaar doel. Daarbij maken we afspraken met je arbodienst en verzekeraar, zodat iedereen dezelfde route rijdt. Met de VitsAll Risicoscan, samen met TNO ontwikkeld, zien we waar de risico's per doelgroep liggen. Daarna werken we in cycli van een kwartaal: maatregelen inzetten, het effect meten en bijsturen. Zo blijft de afslag niet bij een goed voornemen.
Fabels en feiten over psychisch verzuim
Rond psychisch verzuim hangen een paar hardnekkige fabels. De bekendste is dat het vooral door het werk komt. Dat is te simpel. Bedrijfsartsen van ArboNed zien vrijwel nooit dat iemand door één oorzaak uitvalt, schrijft Letselschade.nu (2026). Werk was in ongeveer één op de vijf gevallen de belangrijkste oorzaak. Vaak speelden ook de zorg voor een naaste, geldzorgen of gezondheidsproblemen mee.
Dat betekent niet dat werk er niet toe doet. Ook de gedachte dat een beroepsziekte iets lichamelijks is, zoals een versleten rug, klopt niet. Volgens het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten ging in 2025 56 procent van alle gemelde beroepsziekten over psychische aandoeningen. Dat is ruim twee keer zoveel als klachten aan het bewegingsapparaat.
Het beeld van de oudere medewerker die na jaren opbrandt, houdt evenmin stand. Het UWV ziet de groeiende psychische uitval vooral bij vrouwen onder de 40. En wie denkt dat psychische uitval altijd maanden duurt, zit er ook naast. Volgens het CBS is de helft binnen 30 werkdagen terug. Het hoge gemiddelde komt door een kleine groep die heel lang wegblijft, en juist daar maakt vroeg ingrijpen het verschil.
Kies je eerste afslag
Pak de lijst van teams waar het komende halfjaar veel verandert, en kies er één om nu al het gesprek aan te gaan. Wacht niet tot iemand zich meldt. Een route is het makkelijkst te veranderen bij de eerste halte, niet bij het eindstation.