Het begint met één lege stoel. Een collega valt uit, en het werk blijft liggen. Iemand neemt de klanten over, een ander de planning, een derde blijft elke dag een uur langer. Een week lukt dat. Een maand ook nog. Maar ergens in dat team staat de volgende dominosteen al te wankelen. Te hoge werkdruk is zelden één probleem. Het is een kettingreactie. In deze blog lees je hoe die ontstaat en waar je hem stopt.
Landelijk gaat het beter
Eerst het goede nieuws. Het CBS houdt bij hoeveel werknemers vaak of altijd "erg snel" moeten werken. In 2015 was dat 36,2 procent. In 2025 was het gedaald naar 29,7 procent. Landelijk staan de stenen dus iets minder dicht op elkaar.
Maar een gemiddelde is geen team. Achter dat ene getal zitten afdelingen waar het rustig is, en afdelingen waar elke dag een sprint is. Wie in zo'n team werkt, merkt weinig van het landelijke cijfer. Juist daar begint de kettingreactie. Hoge druk leidt tot uitval of vertrek. Het werk van wie wegvalt, verdwijnt niet. Het schuift door naar de collega's die blijven. Hun druk stijgt, en de volgende steen gaat wankelen.
Waar de stenen vallen
Dat vertrek is geen theorie. Het CBS volgde werknemers een jaar lang in een onderzoek naar werkdruk en vertrek (2025). Van de mensen met een hoge werkdruk had 16,2 procent een jaar later een andere baan. Gemiddeld was dat 11,8 procent. Wie vertrekt, laat niet alleen een vacature achter, maar ook een stapel werk.
Toch kijken veel organisaties vooral naar de steen die al ligt. Volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie zet 93 procent van de bedrijven de arbodienst in voor verzuimbegeleiding. Voor advies over preventie is dat 26 procent. Verzuimbegeleiding komt pas als iemand al ziek is. In een kettingreactie is dat vaak al de tweede of derde steen. Daarnaast heeft 36 procent geen risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), en is ongeveer een derde van de bestaande inventarisaties onvoldoende. Werkdruk blijft zo buiten beeld, tot de eerste steen valt.
Haal de druk weg voordat hij doorschuift
Begin met de vraag waar het werk naartoe gaat als iemand uitvalt. Schrijf per team op wie wat opvangt. Vaak komt het steeds bij dezelfde twee of drie mensen terecht. Zij zijn je volgende risico.
Spreek daarna af wat mag blijven liggen. Als een collega uitvalt, hoeft niet al het werk door te gaan. Bepaal samen met het team welke taken een paar weken kunnen wachten. Dan hoeft niemand alles op te vangen.
Kijk vervolgens niet naar het gemiddelde van je organisatie, maar naar de verschillen. Het Bravis Ziekenhuis koos volgens AZW Info voor gerichte acties op afdelingen met een hogere druk. Zo komt de aandacht terecht waar de stenen het dichtst op elkaar staan.
Plan ten slotte een gesprek met de collega's die het werk opvingen, ook als de uitvaller weer terug is. Vraag wat het hen kostte. Daar zie je of de keten echt gestopt is.
Wat VitsAll doet
De VitsAll Risicoscan, samen met TNO ontwikkeld, laat zien waar de stenen wankelen, voordat er één valt. Directie en leidinggevenden krijgen deelrapportages per groep, vanaf vijftien medewerkers. Zo zie je waar de druk zich ophoopt, ook als het verzuim daar nog laag is. Elke medewerker krijgt de eigen uitkomst persoonlijk, zonder inzage voor de werkgever. Waar nodig volgt persoonlijke hulp. Dat doen we samen met je bedrijfsarts en arbodienst.
Zoek de volgende steen
Kies het team waar het afgelopen jaar iemand uitviel, en vraag wie toen het meeste werk overnam. Begin bij die persoon, en vraag hoe het nu gaat. Een kettingreactie stop je niet bij de steen die al ligt, maar bij de steen die nog net staat.