Een televisie op stand-by lijkt uit. Toch brandt er een klein rood lampje, en de meter loopt gewoon door. Veel medewerkers leven tegenwoordig zo. Ze zijn thuis, op vakantie of liggen in bed, maar helemaal uit gaan ze nooit. Er kan altijd nog een bericht binnenkomen. Geen wonder dat ze zich 's ochtends al uitgeput voelen. Echt herstel is daarom een belangrijk onderdeel van verzuimpreventie.
Het rode lampje brandt overal
Bijna iedereen staat aan. Volgens het CBS was in 2025 96 procent van de Nederlanders van 12 jaar en ouder dagelijks online, meestal via de smartphone.
Op die ene telefoon staat alles bij elkaar: de werkmail, de appgroep van het team, het nieuws en de berichten van vrienden. Werk en privé lopen door hetzelfde apparaat. Daardoor is er geen deur meer die je achter je dichttrekt als je naar huis gaat. Een vrije avond voelt dan niet meer vrij.
Dat zie je terug in de cijfers. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO blijkt dat in 2023 42 procent van de werknemers vaak of altijd buiten werktijd bereikbaar was voor collega's of klanten. Dat is bijna de helft. Voor hen gaat het lampje nooit uit.
Waarom uitrusten niet meer lukt
Rust is meer dan niet werken. Het hoofd moet ook loskomen van het werk. Volgens Thuisarts is slechter slapen een teken dat het werk het privéleven binnendringt. Werkmail checken buiten werktijd noemt de site als een van de oorzaken.
Ook op de bank scrollen is geen echt uitstaan. Elke melding, ook een privébericht, trekt de aandacht weer even terug. Zo blijft het hoofd de hele avond een beetje aan het werk, zonder dat iemand dat zo bedoelt.
Voor je organisatie heeft dat gevolgen. Wie 's avonds niet herstelt, begint de volgende dag met minder reserve. Een drukke week hakt er dan sneller in. Het gevaar is dat niemand het merkt, omdat de medewerker gewoon blijft werken. Hij of zij staat immers aan. Dat maakt een uitgeput gevoel zo verraderlijk: het past nog net in een werkdag.
Zet het werk echt uit
Spreek per team een vaste eindtijd af. Na dat tijdstip verwacht niemand nog een reactie, ook de leidinggevende niet. Thuisarts adviseert juist zulke teamafspraken over wanneer je wel en niet bereikbaar hoeft te zijn.
Laat de techniek daarna meehelpen. Wie 's avonds een mail schrijft, kan die inplannen voor de volgende ochtend. Zet meldingen van werkapps buiten werktijd standaard uit. Dan hoeft niemand op zijn of haar wilskracht te vertrouwen.
Maak vervolgens ruimte voor een echte scheiding op de telefoon. Een apart werkprofiel of een werktelefoon die in de la kan, maakt uit weer mogelijk. Of zet de werkmail na een vast tijdstip automatisch op stil.
Leg het ten slotte vast. In de zorg gaat dat al zo. Volgens werkgeversorganisatie ActiZ kregen medewerkers in de cao VVT van 2022 het recht om niet bereikbaar te zijn op tijden dat ze niet zijn ingeroosterd. Zo'n afspraak kun je als organisatie ook zonder cao maken.
Wat VitsAll doet
De VitsAll Risicoscan, samen met TNO ontwikkeld, laat per team zien waar energie weglekt en herstel onder druk staat. Op basis daarvan zetten we samen gerichte maatregelen in. Denk aan afspraken over bereikbaarheid buiten werktijd, of programma's rond beweging en ontspanning. Daarna meten we of het effect heeft, per team, zodat je ziet wat werkt. Medewerkers krijgen hun eigen uitkomst persoonlijk, zonder inzage voor de werkgever. Zo zie je waar het lampje het langst blijft branden, en kun je daar beginnen.
Kies één avond
Spreek met één team af dat er volgende week één avond niemand reageert op werkberichten. Vraag daarna hoe dat voelde, en bespreek het in het volgende teamoverleg. Kijk ook of de volgende ochtend anders begon. Een apparaat op stand-by lijkt uit, maar verbruikt stroom. Mensen ook.