Stress op het werk ontstaat zelden alleen door te veel werk. Toch is dat meestal de eerste knop waar een organisatie aan draait. Er komt een extra kracht bij, een project schuift door of een taak verdwijnt. Dat helpt soms, maar vaak komt de spanning na een paar maanden terug. De oorzaak zit dan ergens anders: in hoeveel zeggenschap mensen hebben over hun eigen werk. Over die tweede knop gaat deze blog. Het is een van de knoppen waarmee je aan verzuimpreventie werkt.
Werkdruk is maar de helft van het verhaal
Het CBS en TNO kijken in hun jaarlijkse enquête naar twee kanten van het werk. In 2024 had 32 procent van de werknemers hoge taakeisen, zoals een hoog tempo of veel werk. Nog meer mensen, 42 procent, ervoeren weinig autonomie. Stressvol werk ontstaat waar die twee samenkomen. Dat gold voor 16 procent van de werknemers.
Het verschil zit dus in de combinatie. Een drukke dag is goed vol te houden als je zelf bepaalt hoe en wanneer je iets doet. Wie daarnaast weinig te kiezen heeft, raakt sneller uitgeput. Het CBS ziet stressvol werk het vaakst in beroepen met veel directe verantwoordelijkheid en weinig regelruimte. Apothekersassistenten staan bovenaan met 51 procent. Daarna volgen leerkrachten in het basisonderwijs en medisch praktijkassistenten.
Regelruimte staat onder druk
Juist die regelruimte nam af. Uit de Werkgevers Enquête Arbeid van TNO, beschreven door HR Praktijk, blijkt dat in 2021 minder werkgevers medewerkers zelf hun werkmethode lieten kiezen dan in 2019. Dat aandeel daalde van 50 naar 38 procent. Bij het zelf bepalen van werktijden en pauzes ging het van 45 naar 36 procent. Ook zetten minder werkgevers meer autonomie in als maatregel tegen werkstress: 48 procent, tegen 66 procent twee jaar eerder.
Dat heeft gevolgen. Van de werknemers met stressvol werk verzuimde volgens het CBS 60 procent in 2024, tegen 52 procent van alle werknemers. Wie alleen het werk vermindert, laat de andere helft van het probleem liggen.
Zeggenschap gaat ook over de avond. Een wettelijk recht op onbereikbaarheid bestaat nog niet, schrijft Rendement (2026). Wel heb je als werkgever een zorgplicht om te zorgen dat medewerkers voldoende rust krijgen.
Geef zeggenschap terug in kleine stappen
Begin bij één team waar de druk hoog is, en vraag welke keuzes medewerkers nu niet zelf mogen maken. Vaak gaat het om kleine dingen, zoals de volgorde van taken of het moment van een pauze.
Laat het team daarna zelf één afspraak voorstellen die het werk beter maakt. Denk aan een vast blok zonder vergaderingen, of een eigen regel over mail na zes uur. De afspraak zelf is minder belangrijk dan het feit dat het team hem bedacht.
Kijk vervolgens kritisch naar protocollen en goedkeuringsstappen. Elke handtekening die nodig is voor een kleine beslissing, haalt een stukje regelruimte weg. Vraag het team welke stap het meest ophoudt, en schrap er elk kwartaal één.
Bespreek na drie maanden wat er veranderd is. Vraag niet alleen of het werk minder is geworden, maar ook of mensen meer het gevoel hebben dat ze er zelf over gaan.
Wat VitsAll doet
Met de VitsAll Risicoscan, samen met TNO ontwikkeld, zien wij waar het risico op uitval ligt, voordat het tot verzuim leidt. De scan kijkt niet alleen naar werkdruk, maar ook naar autonomie. Medewerkers geven aan of ze zich gehoord voelen, of ze hun talenten kunnen inzetten en of ze zich mogen ontwikkelen. Ook zeggen ze of daar te veel, te weinig of goed gebruik van wordt gemaakt. Directie en leidinggevenden krijgen deelrapportages per groep, vanaf vijftien medewerkers. Elke medewerker krijgt de eigen uitkomst persoonlijk, zonder inzage voor de werkgever.
Begin met één vraag
Stel in het volgende teamoverleg de vraag welke beslissing over het werk mensen het liefst zelf zouden nemen. Het antwoord laat zien waar je eerste stap ligt. Aan de knop van minder werk draait iedereen. De knop van zeggenschap levert vaak meer op.